Press "Enter" to skip to content

Światło w nocy zmienia metabolizm

Danuta Rosołowska-Huszcz
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, ul. Nowoursynowska 159c, 02-776 Warszawa

Zarys treści: Rytmika okołodobowa charakteryzuje metabolizm wszystkich makroskładników pokarmowych – węglowodanów, lipidów i białek. Funkcjonowanie systemu zegarowego organizmu składającego się z zegara nadrzędnego w jądrach nadskrzyżowaniowych podwzgórza (SCN) i zegarów obwodowych jest synchronizowane z dobowymi zmianami światła i ciemności przez sygnały świetlne docierające do SCN za pośrednictwem drogi siatkówkowo-podwzgórzowej. Właściwa synchronizacja systemu zegarowego organizmu może zostać zakłócona przez impulsy świetlne w ciemnej fazie doby. Skutkiem tego są m.in. zmiany w funkcjonowaniu metabolizmu. Wykazano związek natężenia światła w nocy na różnych obszarach z częstością występowania otyłości. Stwierdzono, że większa intensywność światła wiąże się z większym otłuszczeniem ciała, wyższym stężeniem cholesterolu LDL i triglicerydów oraz zmniejszonym stężeniem HDL w krążeniu, a także zmniejszeniem wrażliwości na insulinę, co oznacza zwiększenie ryzyka otyłości, miażdżycy i cukrzycy typu 2. Światło w nocy przedłuża dominujące w fazie jasnej u ludzi efekty układu współczulnego, takie jak podwyższone ciśnienie krwi, podwyższone stężenie glukozy we krwi i wzmożona częstotliwość uderzeń serca. U myszy pod wpływem światła w nocy obserwowano zmniejszoną ekspresję genów zegarowych i zmiany rytmu okołodobowego w podwzgórzu i tkankach ważnych dla regulacji metabolizmu. Podobne efekty, jak te powodowane przez światło w ciemnej fazie doby, stwierdzano u myszy z mutacjami genów zegarowych. Światło w nocy wywołuje także zmiany w dobowych rytmach hormonów zaangażowanych w regulację metabolizmu. Zmiany w rytmach hormonów osi podwzgórzowo-przysadkowo-tarczycowej i nadnerczowej mogą znosić wzrost wydzielania hormonów zapewniający przygotowanie metabolizmu do dziennej aktywności. Szkodliwe działanie światła w ciemnej fazie doby może również wynikać ze zmniejszenia działania melatoniny – antyoksydacyjnego i przeciwzapalnego, hipotensyjnego, antyestrogenowego i normalizującego metabolizm lipidów.

Słowa kluczowe: rytmy biologiczne, metabolizm, melatonina, światło w nocy.